Europese suikermarkt in unieke situatie
Afgelopen maanden zijn vanuit (geo)politiek, economisch en maatschappelijk oogpunt turbulent geweest. Naar het zich laat uitzien verandert dit de komende maanden niet. Mondiale suikerprijzen zijn gestegen, echter niet in dezelfde mate als de Europese suikerprijzen. De unieke marktsituatie in de EU-27 zorgt namelijk voor ongeëvenaarde prijsstijgingen. Inmiddels is het nieuwe suikermarketing seizoen per 1 oktober begonnen (2022-2023). Bietencampagnes zijn in de meeste Europese fabrieken gestart. In sommige gevallen vervroegd vanwege de vraagtekens omtrent voldoende beschikbaarheid van gas. Ook zijn er meer structurele verschuivingen te ontwaren die op langere termijn effect zullen hebben op de (Europese) suikerprijs.
Wereld
Het geëscaleerde conflict tussen Rusland en Oekraïne zet zich in alle hevigheid voort. De meeste grondstofmarkten gedragen zich gespannen. Gebeurtenissen of nieuws leidt tot soms stevige koersbewegingen. Waar sommige markten direct zwaar geraakt worden door het conflict -zoals de Europese energiemarkt- is dat voor de mondiale suikermarkt beperkt het geval. De directe betekenis voor de suikermarkt van het conflict is namelijk vrij klein. Rusland en Oekraïne exporteren beperkte hoeveelheden witsuiker. Veel produceren zij voor lokaal en regionaal gebruik. Indirect is er echter wel een grote impact. Voorbeelden hiervan zijn olieprijzen en alternatieve gewasprijzen die de beschikbaarheid van suiker beïnvloeden.
Suikerprijzen op de termijnmarken hebben zich de afgelopen maanden in een licht opgaande trend begeven. Waarbij de witsuiker prijs meer is gestegen dan die van ruwe riet.
Structureel is de markt qua vraag en aanbod vrij gebalanceerd. Voor het suikermarketingjaar 2022-2023 voorspellen analisten een klein productieoverschot. Terwijl we in de voorbije twee suikermarketingjaren een productietekort hebben gezien. De internationale suikermarkt kijkt aandachtig naar Brazilië en het verloop van de presidentverkiezingen. De uitslag zal namelijk deels het suikeraanbod van de belangrijkste en grootste suikerexporteur van de wereld bepalen. Dit is van invloed op het marktsentiment.
EU-27
Op 1 oktober is het nieuwe suikermarketingjaar (2022-2023) aangevangen. De marktsituatie waarin dit gebeurd is uniek. Enerzijds zijn suikerprijzen gestegen tot ongekende hoogte. Anderzijds kampt de gehele keten met grote onzekerheden en uitdagingen. Dit laatste voor zowel de korte als de lange termijn. Waarbij de zorgen voor de hoge inflatie en daarmee samenhangende vrees voor recessie in het oog springen.
Groeiseizoen
Veel telers ervaren tot dusver een teleurstellend 2e helft van het groeiseizoen. Waar analisten eerder dit jaar optimistisch waren over de opbrengstverwachtingen, is dit beeld veranderd. De zaai omstandigheden en eerste maanden groei waren bovengemiddeld goed. Door de extreme droogte deze zomer is de groeicurve van de biet echter afgeremd. De EU (figuur II) meldde op het hoogtepunt van de droogte voor circa 25% van het EU grondoppervlak -grote- schade aan vegetatie. Dit heeft onmiskenbare invloed gehad op de groei van de biet. In de meeste teeltregio’s is de wortelopbrengst onder gemiddeld, terwijl het suikergehalte bovengemiddeld is. De verwachting in Nederland als ook in België van een suikeropbrengst per hectare boven het meerjarige gemiddelde is daarbij een uitzondering.
Campagnestart
In de meeste Europese suiker producerende landen zijn de campagnes gestart in september. Veel producenten hebben maatregelen moeten nemen in het kader van energie. Kosten voor bijvoorbeeld gas rijzen de pan uit, wat een enorme impact heeft op productiekosten. Generieke onzekerheden over de beschikbaarheid van gas in geval van een strenge winter vergen investeringen voor noodplannen. Een groot deel van de Europese suikerindustrie lijkt door deze genomen maatregelen in staat te zullen zijn deze winter hun bieten te kunnen verwerken. Echter de ontstane brandstof tekorten in Frankrijk, door stakingen in olieraffinaderijen, laat zien hoe weerbarstig de huidige situatie is. Deze tekorten hebben namelijk in diverse suikerfabrieken tot vertraging in verwerkingscapaciteit en suikerproductie geleid.
Voorraad
De Europese Commissie heeft in de laatste update van de suikerbalans de verwachte eindvoorraad voor 2021/2022 en 2022/2023 neerwaarts bijgesteld.
De verwachte eindvoorraad voor 2022/2023 ligt slechts fractioneel hoger dan in 2020/2021. Voornaamste redenen zijn een lagere verwachte productie en een hogere consumptie. Deze stijging heeft zich in 2021/2022 ingezet. Verklaring is een stuk herstel van consumptie post-COVID en toegenomen migratie (onder andere vluchtelingen uit Oekraïne). Er zijn nog veel onzekerheden omtrent de eindvoorraad. Het effect van de hoge inflatie op consumptie laat zich vooralsnog raden. Ook is de geprognotiseerde suikerproductie nog allerminst zeker.
Verwachtingen
Voor de komende jaren staat de bietenteelt onder druk. Diverse jaren van matige opbrengsten hebben het enthousiasme van de bietenteelt negatief beïnvloed. Explosief gestegen teeltkosten en hogere alternatieve gewasprijzen maken het noodzakelijk om bietenprijzen stevig en structureel te verhogen.
Naast de stijgende bietenprijzen nemen de verwerkingskosten van bieten structureel flink toe door de gestegen energiekosten. In de EU lijkt dure energie voor middellange termijn onvermijdelijk.
De huidige gierend hoge inflatie heeft invloed op consumenten en hun koopgedrag. Ook wat betreft suikerhoudende goederen. Tegelijk stijgen loonkosten in de gehelen keten en rijzen allerhande kosten de pan uit.
Al deze invloedsfactoren maken een eenduidige marktverwachting complex. Duidelijk is wel dat om de beschikbaarheid van suiker op de lange termijn in de EU te borgen, de prijs voldoende hoog moet zijn. De gehele keten zal proportioneel zijn bijdrage moeten leveren om de continuïteit van (bieten)akker tot consumentenbord te realiseren.